Η βασιλόπιτα είναι το γλυκό με το οποίο αρχίζει η χρονιά στην Ελλάδα. Κόβεται την 1η Ιανουαρίου, ανήμερα του Αγίου Βασιλείου — και κάπου μέσα της κρύβεται ένα νόμισμα. Όποιος το βρει στο κομμάτι του, έχει κερδίσει τη χρονιά: όχι επειδή έρχονται λεφτά, αλλά επειδή όλο το σπίτι το αποφάσισε έτσι, με ένα μαχαίρι και ένα πιάτο.
Υπάρχουν δύο οικογένειες βασιλόπιτας: το γλυκό ψωμί με μαγιά, που μοιάζει με τσουρέκι και σε κάποια σπίτια είναι υποχρεωτικό, και το πιο απλό κέικ με μπέικιν πάουντερ, που φτιάχνουν οι περισσότεροι σήμερα. Αυτή η συνταγή είναι η δεύτερη — με ελαιόλαδο αντί βούτυρο, με πορτοκάλι, κανέλα και μπράντι, και μένει ζουμερή για μέρες. Για το νόμισμα υπάρχει παρακάτω ξεχωριστή ενότητα, γιατί εκεί μπορεί κανείς να κάνει μερικά λάθη.
Μια φόρμα 26 εκ., περίπου 12 κομμάτια. 25 λεπτά δουλειά, 50 λεπτά φούρνο.
| Ποσότητα | Υλικό |
|---|---|
| 4 | Αυγά, θερμοκρασία δωματίου |
| 180 γρ. | Ζάχαρη |
| 200 ml | Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, ήπιο |
| 200 ml | Χυμός πορτοκαλιού, φρεσκοστυμμένος |
| 2 | Βιολογικά πορτοκάλια, το ξύσμα |
| 60 ml | Μπράντι ή Metaxa |
| 400 γρ. | Αλεύρι (τύπου 405) |
| 2 κ.γλ. | Μπέικιν πάουντερ |
| 1 κ.γλ. | Κανέλα, τριμμένη |
| ¼ κ.γλ. | Γαρίφαλο, τριμμένο |
| 1 κ.γλ. | Ζάχαρη βανίλιας |
| 1 πρέζα | Αλάτι |
| — | Ζάχαρη άχνη για πασπάλισμα |
| 1 | Νόμισμα, πλυμένο και τυλιγμένο σε αλουμινόχαρτο |
Για το λάδι: ήπιο, όχι δυνατό. Μια έντονη Koroneiki με πολλή πικράδα επιβάλλεται πάνω από το πορτοκάλι και την κανέλα, και το κέικ μυρίζει σαλάτα. Για τη βασιλόπιτα παίρνουμε ένα στρογγυλό, απαλό λάδι.
Προθερμαίνουμε πάνω-κάτω αντίσταση στους 175 °C. Βουτυρώνουμε φόρμα με αποσπώμενο πάτο 24–26 εκ. και την πασπαλίζουμε με αλεύρι, ή τη στρώνουμε με λαδόκολλα. Στη φόρμα με αποσπώμενο πάτο τυλίγουμε επιπλέον το εξωτερικό με αλουμινόχαρτο — η ζύμη με ελαιόλαδο είναι πιο ρευστή από τη ζύμη με βούτυρο και βρίσκει κάθε χαραμάδα.
Χτυπάμε τα αυγά με τη ζάχαρη πέντε λεπτά στην πιο δυνατή ταχύτητα, μέχρι το μείγμα να ασπρίσει, να πήξει και να γίνει σχεδόν λευκό. Όταν σηκώνουμε το σύρμα, πρέπει να πέσει πίσω ένα «κορδόνι» που στέκεται για μια στιγμή.
Ρίχνουμε το λάδι σε λεπτή κλωστή ανακατεύοντας συνέχεια — όχι όλο μαζί. Έτσι δένει με το αυγό και η ζύμη δεν κάθεται αργότερα στον πάτο της φόρμας. Διαρκεί δύο λεπτά και είναι η διαφορά ανάμεσα σε ζουμερό και λαδωμένο κέικ.
Ενσωματώνουμε τον χυμό πορτοκαλιού, το ξύσμα, το μπράντι, την κανέλα, το γαρίφαλο και τη ζάχαρη βανίλιας. Η ζύμη γίνεται τώρα αραιή και μυρίζει Χριστούγεννα — έτσι είναι το σωστό.
Κοσκινίζουμε το αλεύρι με το μπέικιν πάουντερ και το αλάτι δύο φορές και το ρίχνουμε σε δύο δόσεις. Δουλεύουμε με την πλαστική σπάτουλα, από κάτω προς τα πάνω, και σταματάμε μόλις δεν φαίνεται στεγνό αλεύρι. Κάθε επιπλέον κίνηση κάνει το κέικ σκληρό.
Βάζουμε τη μισή ζύμη στη φόρμα. Αλευρώνουμε το νόμισμα τυλιγμένο σε αλουμινόχαρτο — έτσι δεν γλιστρά στον πάτο — και το τοποθετούμε στη μέση, ούτε πολύ χαμηλά ούτε πολύ ψηλά. Ρίχνουμε από πάνω την υπόλοιπη ζύμη και τη στρώνουμε.
Στους 175 °C στη μεσαία σχάρα 45–55 λεπτά. Μετά τα 30 λεπτά σκεπάζουμε χαλαρά την επιφάνεια με αλουμινόχαρτο, για να μη σκουρύνει πολύ. Το κέικ είναι έτοιμο όταν ένα ξυλάκι βγαίνει στεγνό από τη μέση. Η δοκιμή με το ξυλάκι εδώ είναι υποχρεωτική: κάθε κέικ έχει τον δικό του χρόνο, και μια βασιλόπιτα που βγαίνει νωρίς πέφτει στη μέση.
Αφήνουμε 15 λεπτά στη φόρμα, μετά την αναποδογυρίζουμε και την αφήνουμε να κρυώσει τελείως. Στο τέλος πασπαλίζουμε με ζάχαρη άχνη. Αν θέλουμε τη χρονιά πάνω της: κόβουμε «2027» από χαρτί, το ακουμπάμε, πασπαλίζουμε με ζάχαρη άχνη και σηκώνουμε προσεκτικά το χαρτί.
Το έθιμο είναι παλιό, οι κανόνες απλοί, και τρεις από αυτούς παραβλέπονται συνέχεια.
Το κόψιμο γίνεται με σταθερή σειρά: το πρώτο κομμάτι για τον Χριστό, το δεύτερο για το σπίτι, το τρίτο για τον Άγιο Βασίλειο, μετά οι κάτοικοι κατά ηλικία — οι μεγαλύτεροι πρώτα. Οι καλεσμένοι παίρνουν μετά τα δικά τους. Δεν πρόκειται για δεισιδαιμονία, αλλά για το ότι ο καθένας στο τραπέζι αναφέρεται μια φορά πριν πάρει κάποιος το κομμάτι του.
Ένα κέικ με βούτυρο στεγνώνει το αργότερο την τρίτη μέρα. Ένα κέικ με ελαιόλαδο όχι — μένει ζουμερό έως μία εβδομάδα, χωρίς να χρειάζεται τύλιγμα σε μεμβράνη. Δεν είναι συμβιβασμός, αλλά ο λόγος που στο ελληνικό σπίτι η πρωτοχρονιάτικη πίτα ψήνεται εδώ και γενιές με λάδι: ψήνεται όποτε υπάρχει χρόνος και κόβεται όταν έρχονται επισκέψεις.
Ταιριάζει ότι το πορτοκάλι και το ελαιόλαδο αλληλοστηρίζονται: το λάδι παίρνει την πικράδα της φλούδας και τη μαλακώνει, ο χυμός παίρνει από το λάδι τη βαρύτητα. Με βούτυρο αυτή η συνεργασία δεν δουλεύει το ίδιο καλά.
Για αυτή τη συνταγή χρειάζεται ήπιο λάδι — η Koroneiki στο μπουκάλι των 500 ml είναι πιο δυνατή από όσο χρειάζεται, δουλεύει όμως καλά στη μισή ποσότητα. Όποιος ψήνει το κέικ για μεγάλο σπίτι, παίρνει το μπουκάλι του 1 λίτρου.
Σε κουτί ή κάτω από γυάλα η βασιλόπιτα διατηρείται πέντε με επτά μέρες. Τη ζάχαρη άχνη τη ρίχνουμε λίγο πριν το σερβίρισμα. Κατάψυξη: κομμένη σε φέτες, σε μεμβράνη, έως δύο μήνες — οι φέτες ξεπαγωμένες είναι σχεδόν σαν φρέσκες.
Το νόμισμα, η σειρά στο κόψιμο και η ημερομηνία. Από ζύμη, η μοντέρνα βασιλόπιτα είναι ένα κέικ ελαιολάδου με πορτοκάλι και κανέλα — μπορεί να ψηθεί όλο τον χρόνο, μόνο την Πρωτοχρονιά λέγεται έτσι.
Όχι. Χωρίς νόμισμα είναι ένα πρωτοχρονιάτικο κέικ χωρίς κλήρωση. Όποιος θέλει να το παραλείψει για λόγους ασφάλειας — μικρά παιδιά, καλεσμένοι που δεν το ξέρουν — μπορεί αντ’ αυτού να πιέσει μια λακκούβα σε σχήμα αμυγδάλου σε ένα κομμάτι και να κάνει πως είναι η τυχερή θέση. Ακούγεται ανόητο, δουλεύει εντυπωσιακά καλά.
Συνήθως ψήθηκε πολύ ώρα, ή το λάδι μπήκε όλο μαζί αντί σιγά σιγά. Δεύτερη συχνή αιτία: πολύ αλεύρι. Η ζύμη πρέπει να είναι ρευστή και να απλώνεται στη φόρμα, όχι να πέφτει μέσα σαν μπάλα.
Στρογγυλή, 24–26 εκ., με πάτο. Η στρογγυλή φόρμα ανήκει στο έθιμο — κόβουμε από την άκρη προς το κέντρο, ώστε κάθε κομμάτι να έχει λίγη κόρα. Η φόρμα ψωμιού δουλεύει, είναι όμως άλλη κίνηση.
Ναι, και γίνεται έτσι καλύτερη. Τη νύχτα τραβά και την 1η Ιανουαρίου έχει πιο στρογγυλή γεύση από φρεσκοψημένη. Μόνο το πασπάλισμα γίνεται την ημέρα του σερβιρίσματος.
